امروز پنجشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۷ مصادف با ۱۱ جماد أول ۱۴۴۰
  • اذان صبح: ۰۵:۴۵
  • طلوع آفتاب: ۰۷:۱۳
  • اذان ظهر: ۱۲:۱۴
  • غروب آفتاب: ۱۷:۱۵
  • اذان مغرب: ۱۷:۳۵
  • نیمه شب شرعی: ۲۳:۳۰
  • حضرت محمد(ص): طلب علم بر هر مسلمانی واجب است، همانا خدا جویندگان علم را دوست دارد.
+-
بازدید: ۱۳
۱۸ دی ۱۳۹۷
با برخی مهارت های مورد نیاز قضات آشنا شوید:

تصمیمات قضایی و مهارت مدیریت استرس

مدیریت استرس یکی از مهارت های اساسی زندگی و ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺗﻮاﻧﺎییﻫﺎست ﻛﻪ اکتساب آنها ﻗﺪرت ﺳﺎزﮔﺎری و رﻓﺘﺎر ﻣﺜﺒﺖ و ﻛﺎرآﻣﺪ فرد را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ. مشکلات روزمره (مشکلات خانه داری، مشکلات سلامتی، مشکلات فشار زمان)، تغییرات زندگی (زندگی دانشجویی، ازدواج، طلاق)، درد و ناراحتی، ناکامی، تعارض، عقاید نامعقو...

مدیریت استرس یکی از مهارت های اساسی زندگی و ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺗﻮاﻧﺎییﻫﺎست ﻛﻪ اکتساب آنها ﻗﺪرت ﺳﺎزﮔﺎری و رﻓﺘﺎر ﻣﺜﺒﺖ و ﻛﺎرآﻣﺪ فرد را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ. مشکلات روزمره (مشکلات خانه داری، مشکلات سلامتی، مشکلات فشار زمان)، تغییرات زندگی (زندگی دانشجویی، ازدواج، طلاق)، درد و ناراحتی، ناکامی، تعارض، عقاید نامعقول، الگوی رفتاری (بلندپروازی و جاه طلبی، ناشکیبایی، عصبانیت و کینه توزی، احساس کمبود وقت و سر وقت بودن) و عوامل استرس زای محیطی از منابع معمول استرس در دنیای امروز هستند. یکی از معمول ترین استرس ها که افراد با آن روبه رو می شوند، استرس شغلی است که بسته به درجه حساسیت، نوع کار، تقاضاهای محیطی و انتظاراتی که از آن شغل می رود، می تواند استرس های متفاوتی را بر فرد وارد کند. شغل قضاوت یکی از پر استرس ترین مشاغل محسوب می شود که به دلیل ماهیت شغلی، استرس بیشتری نسبت به سایر مشاغل دارد و قضات به دلیل حجم زیاد پرونده ها و طولانی بودن زمان کار فشار زیادی را متحمل می شوند. در این میان آموزش مهارت های مدیریت استرس موجب افزایش سلامت روانی، تاب آوری و کاهش میزان پرخاشگری افراد می شود. در ادامه برای بررسی راه کارهای مهارت مدیریت استرس با دو تن از اساتید حوزه روانشناسی به گفتگو نشستیم. نخستین فرد دکتر «اسماعیل ناصری» عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و دیگری دکتر «بهروز دولتشاهی» است که عضویت کمیسیون روان‌شناسی بالینی سازمان نظام روان‌شناسی و عضویت در شورای مشورتی دفتر مشاوره و سلامت روان وزارت علوم را در کارنامه درخشان کاری خود دارد.
تمرین مناسب برای مدیریت استرس           
دکتر «اسماعیل ناصری» عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با ارائه تعریفی از مدیریت استرس می گوید: «مدیریت استرس یکی از مهارت های اساسی زندگی (life skills) است و ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﺗﻮاﻧﺎییﻫﺎ است ﻛﻪ اکتساب آنها ﻗﺪرت ﺳﺎزﮔﺎری و رﻓﺘﺎر ﻣﺜﺒﺖ و ﻛﺎرآﻣﺪ فرد را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ. آموزش مهارت های مدیریت استرس موجب افزایش سلامت روانی، کاهش میزان پرخاشگری و نشانگان جسمانی استرس افراد می شود. در سالهای اخیر، بسیاری از سازمان ها دوره مدیریت استرس را برای کارکنان خود برگزار می کنند تا از فواید عملی آموزش این مهارت، کارکنان و در مجموع سازمان بهره مند شود.»
وی در مورد ویژگی های فرد دارای استرس معتقد است: «مواجهه با منابع استرس موجب تغییرات جسمانی، شناختی، هیجانی و رفتاری در فرد می شود. مواجهه طولانی و مزمن با منابع استرس می تواند موجب ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن و بروز بیماری های انطباقی (آلرژی ها، کهیر، بیماری های قلبی کرونری) شود. عواقب هیجانی استرس نیز می تواند خشم، رفتار پرخاشگرانه و افسردگی باشد. همچنین استرس می تواند تاثیرات شناختی مثل ضعف در حل مسئله و اختلال در حافظه ایجاد کند و پاسخ رفتاری فرد مواجه با منابع استرس می تواند پُرخوری، خرید کردن وسواسی، آسیب به خود، کناره گیری و مصرف مواد باشد.»
این روانشناس با اشاره به تمرین مناسب برای مدیریت استرس بیان می کند: «برخی از ویژگی های روانشناختی می توانند میزان استرس را در فرد تعدیل کنند؛ مهمترین این ویژگی ها عبارتند از احساس کارایی، استقامت روانشناختی، شوخ طبعی، پیش بینی پذیری و کنترل، خوشبینی و حمایت اجتماعی. این ویژگی ها در حکم ضربه گیر هستند و می توانند استرس را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. همچنین استفاده از سیستم های حمایتی، آموزش حل مسئله، خودآرام سازی، حفظ کنترل درونی، حرف زدن با خود هنگام مواجهه با مشکلات، استفاده از شوخ طبعی، ورزش کردن و پاداش دادن به موفقیت های خود به طور مؤثری موجب مقابله فرد با منابع استرس می شود.»
شغل قضاوت از پراسترس ترین مشاغل محسوب می شود       
دکتر «بهروز دولتشاهی» حرفه قضاوت را یکی از پراسترس ترین مشاغل دانسته و عنوان می کند: «مشاغل مختلف با توجه به درجه حساسیت، نوع کار و انتظاراتی که از آن شغل می رود، یعنی بسته به ماهیت شغل، می تواند استرس های متفاوتی داشته باشد و به گونه متفاوتی استرس زا باشد؛ بنابراین می توان گفت برخی از مشاغل استرس کم و برخی از مشاغل استرس بالایی دارند و شغل قضاوت نیز جدا از سایر مشاغل نیست و استرس های خاص خود را دارد. در واقع شغل قضاوت به دلیل ماهیتی که دارد، استرس بیشتری نسبت به سایر مشاغل دارد؛ چراکه حجم کاری زیاد در مدت زمان کاری کم یا مدت زمان کاری زیاد استرس زیادی ایجاد می کند و معمولاً قضات ما امروز درگیر طولانی بودن زمان کار هستند که فشار آور است.»
عوامل ایجاد استرس در شغل قضاوت          
وی در ادامه عوامل ایجاد استرس برای شغل قضاوت را برمی شمرد و می افزاید: «یکی از عوامل ایجاد کننده استرس شرایط نامطلوب است؛ چراکه قاضی وقتی از صبح وارد محل کار خود می شود، در محیط اتفاقات خوشایند رخ نمی دهد و معمولاً همه افراد محق هستند و فرد باید تصمیمات سختی بگیرد. علاوه بر آن برخی اوقات موضوعات و اتفاقات هیجانی و استرس زا پیش می آید که احساسات انسانی را درگیر می کند؛ بنابراین قضات همیشه با افراد و موضوعات انسانی سروکار دارند که احساسات انسان را درگیر می کند؛ به همین دلیل شغل قضاوت استرس زیادی ایجاد می کند.»
این عضو کمیسیون روان‌شناسی بالینی سازمان نظام روان‌شناسی ادامه می دهد: «یکی دیگر از عواملی که استرس قضات را می تواند زیاد کند، علاوه بر ماهیت شغل قضاوت، تصمیم گیری است؛ چراکه هر قاضی مجبور است در طی روز تصمیمات زیادی بگیرد و تصمیمات او برای افراد فوق العاده حیاتی محسوب می شود و به عبارتی همیشه فرد در معرض تصمیم گیری هایی است که غالباً اطمینان پیدا کردن به آن با توجه به وجود وکلا خیلی راحت نیست؛ بنابراین تصمیم گیری های سخت یکی از عوامل استرس زا برای شغل قضاوت محسوب می شود که در سایر مشاغل به این اندازه وجود ندارد.»
به گفته دولتشاهی عامل سومی که کار قضاوت را استرس آور می کند، به مسئولیت پذیری باز می گردد؛ زمانیکه قضات در مورد هر پرونده ای قضاوت می کنند، مجبور هستند مسئولیت درستی یا نادرستی قضاوت را بپذیرند. بویژه اگر مسائل اخروی، اخلاقی و معنوی را در نظر بگیرند، این کار برای آنها استرس زیادی ایجاد می کند.»
استرس زیاد رضایتمندی قاضی را از شغل خود پایین می آورد 
وی عنوان می کند: «موضوع دیگر علاوه بر ماهیت شغل قضاوت، روابطی است که قاضی باید با اطرافیان خود برقرار کند. قاعدتاً کسانی که در شغل قضاوت هستند، ایجاب می کند روابط شان محدود باشد و با همه افراد در محیط کاری نمی توانند روابط صمیمانه داشته باشند؛ لذا از بسیاری از حمایت های اجتماعی محروم می شوند و روابطی که با افراد برقرار می کنند، استرس آور است.»
این عضو شورای مشورتی دفتر مشاوره و سلامت روان وزارت علوم می افزاید: «یکی دیگر از عواملی که به عنوان استرس کاری قضات می توان در نظر گرفته شود، این است که قضات باید در حوزه های زیادی قضاوت کنند و به دلیل اینکه هر پرونده ماهیت متفاوتی دارد، برخی اوقات آنها دانش مربوط به همه پرونده ها را نمی توانند داشته باشند؛ لذا این موضوع نیز فرد را دچار استرس می کند، بویژه اگر قاضی در سال های اول کار قضاوت باشد، استرس بیشتری را می تواند برای او ایجاد کند.»
دولتشاهی با بیان اینکه وقتی یک قاضی تحت استرس قرار می گیرد، دچار عارضه هایی می شود، می گوید: «نخستین عارضه استرس این است که خشنودی و رضایتمندی وی از شغل و زندگی اش پایین می آید؛ از طرف دیگر وقتی که فردی استرس شغلی زیادی دارد، ممکن است این استرس در ابعاد مختلف زندگی وی اثر بگذارد. در واقع سلامت جسمی قاضی دارای اهمیت است و وقتی یک فرد در طول مدت ۶ ماه، صد واحد استرس را تجربه کند، حتماً دچار بیماری قلبی – عروقی می شود یا مشکل جسمی پیدا می کند؛ بنابراین زمانی که منابع استرس زیاد باشد و فرد راهی برای کاهش استرس خود یاد نگرفته باشد، معمولاً دچار عارضه می شود که یکی از این عوارض، جسمانی است.»
لزوم آموزش مهارت مدیریت استرس به قضات          
وی دیگر عارضه ناشی از استرس زیاد در قضات را بیماری های روانشناختی دانسته و تأکید می کند: «علاوه بر مشکلات جسمی، ممکن است قاضی دچار علائم و نشانه های بیماری روانشناختی یا دچار فرسودگی شغلی شود؛ به طور مثال سردرد، خستگی و بی حوصلگی سراغ وی بیاید و در این صورت فرد نمی تواند با آرامش با افراد برخورد کند یا حتی ممکن است استرس زیاد به صورت کم خوری، پرخوری یا مشکلات خواب، سیگار و مصرف مواد مخدر خود را نشان دهد. لذا وقتی منابع استرس شغلی در حرفه قضاوت وجود دارد، در قضات اثرات نامطلوبی در سلامت جسمانی و روانشناختی برجای می گذارد. زمانی که یک قاضی تحت استرس زیاد باشد و نتواند استرس خود را مدیریت کند، این موضوع بر روی قضاوت وی معمولاً اثر می گذارد و حوصله وی کم می شود، تمرکز و توجه او آسیب می بیند، زود قضاوت می کند، مضطرب می شود و در نتیجه مهارت در قضاوت او پایین می آید.»
این عضو بورد تخصصی روانشناسی بالینی وزارت بهداشت می افزاید: «در صورت عدم مدیریت استرس توسط قاضی، او خیلی زود فرسوده می شود و حتی می خواهد از کار خود اجتناب کند یا مرخصی بگیرد یا دوست ندارد در محل کارش حضور پیدا کند؛ پس ضروری است که مهارت هایی برای اداره استرس به قضات آموزش داده شود؛ یعنی یا خود آنها یاد بگیرند که استرس شان را مدیریت کنند یا سازمان به آنها این آموزش را ارائه دهد.»
راهکارهای مدیریت استرس قضات 
دولتشاهی در مورد راهکارهای مدیریت استرس قضات می گوید: «معمولاً برای مشاغل پر استرس دو مدل مداخله وجود دارد؛ نخستین مدل شخصی است؛ بدین معنی که فرد باید آموزش ها و مهارت هایی را بدست آورد تا استرس خود را مدیریت کند و دوم اینکه سازمان مربوطه باید روش ها و راهکارهایی برای مدیریت استرس به فرد ارائه دهد. بنابراین باید به قضات آموزش های مهارت مدیریت استرس داده شود و فرد مهارت های روان شناختی – اجتماعی و حمایت طلبی را یاد بگیرد که بتواند جلوی عوارض استرس را بگیرد یا کمتر دچار محرک های ناخوشایند استرس زا شود. در زمینه کاهش استرس اقداماتی می تواند استرس محیطی را کاهش دهد که در این خصوص سازمان باید در جهت کاهش استرس این اقداماتی را انجام دهد. نمی توان به این موضوع بسنده کرد که باید مهارت هایی به قضات داده شود تا استرس آنها کم شود، بلکه تا زمانیکه همیشه منابع استرس در بیرون وجود دارد و سازمان کاری برای آن نکرده است، فرد نمی تواند استرس خود را مدیریت کند.»
به گفته وی «مهارت مدیریت استرس به دو روش صورت می گیرد؛ نخستین روش آموزش مهارت های شغلی است؛ بدین معنی که هر چه فرد در شغل خود توانمندی کمتری داشته باشد، منابع استرس بیشتری به سراغ وی می آید و برای جلوگیری از این موضوع، بسیاری از سازمان ها در کنار فردی که روز اول وارد محیط کاری شده است، راهنمایی جهت آموزش می فرستند تا به قول معروف “دست اش را بگیرد” و او را با مهارت های شغلی آشنای کند یا به عبارتی او “مِنتور” یا راهنما داشته باشد. اقدام دیگری که سازمان می تواند انجام دهد، داشتن پشتیبان یا پشتوانه اجتماعی یا سازمانی است؛ برگزاری کارهای گروهی و مشارکت طلبی نیز در این زمینه خیلی مفید است؛ به طور مثال اگر هر دو ماه یک بار قضات دور هم جمع شوند و در مورد مشکلات خود صحبت کنند، می تواند به کاهش استرس آنها کمک کند.»
مدیر گروه روانشناسی بالینی دانشگاه علوم بهزیستی ادامه می دهد: «موضوع دیگری که مهم تلقی می شود این است که سازمان خط مشی مشخصی برای برنامه های بهداشت و درمان قضات در دستور کار دارد یا خیر؛ به طور مثال اگر قاضی در پرونده ای تحت تأثیر قرار گرفت، آیا روانشناسانی هستند که به وی خدمات ارائه دهند یا خیر. مسئله دیگر این است که آیا سازمان برنامه ای برای اضافه کردن مهارت مدیریت استرس شخصی دارد یا ندارد. همچنین احساس حمایت طلبی از دیگر مسائلی است که یک قاضی باید از آن برخوردار شود؛ به طور معمول قضات در معرض شکایت هستند؛ در این حالت اگر یک قاضی دچار خطای سهوی شد یا با انجام تخلفی مادام العمر از حقوق قضاوت محروم شد، باید دید سازمان چه تدابیری برای آینده او می اندیشد.»
تشریح تکنیک های شخصی مدیریت استرس برای قضات       
دولتشاهی دومین روش مدیریت استرس در حرفه قضاوت را مهارت مدیریت استرس شخصی عنوان کرده و می گوید: «مهارت مدیریت استرس بدین معنی است که فرد مهارت هایی را یاد بگیرد که استرس خود را کنترل کند. نخستین قدم برای این موضوع، شناسایی نشانه های استرس است؛ بدین معنی که فرد بتواند نشانه های استرس شخصی را تشخیص دهد و این اقدام به آموزش باز می گردد که فرد بداند چه زمانی تحت استرس است تا بتواند اقداماتی را انجام دهد. دومین قدم برای کاهش استرس و اضطراب ناشی از کار انجام تکنیک های “آرام سازی” یا “ریلکسیشن” است؛ زماین که افراد در طول روز در حالت تنش زا قرار می گیرند، عضلات آنها منقبض می شود و تمرین ریلکسیشن یکی از روش هایی است که می توان به قضات آموزش داد تا هر زمانی خسته شدند و تحت استرس قرار گرفتند، بتوانند بدن خود را آرام کرده و در وضعیت راحتی قرار دهند. بنابراین آموزش تکنیک های آرام سازی روشی است که می تواند به قضات برای مدیریت استرس کمک کند.»
وی ادامه می دهد: «تکنیک دیگری که به مدیریت استرس قضات کمک می کند، آموزش کنترل تنفس است؛ زمانی که فردی مضطرب است، تنفس حلقی – سینه ای دارد و این موضوع باعث می شود مقدار گاز دی اکسید کربن و گازهای سمی بیشتری را در بدن خود نگه دارد و دوباره این کار استرس او را بیشتر می کند؛ بنابراین آموزش کنترل تنفس به قضات یاد می دهد که آنها چگونه تنفس راحتی داشته باشند. تکنیک سومی که به قضات کمک می کند تا استرس خود را کم کنند، به نحوه تفکر آنها درباره موضوع باز می گردد که به آن “بازسازی شناختی” می گویند. به عبارت دیگر تسلط بر تعبیر و تفسیر و آگاه شدن از نحوه تفکر در مورد اتفاقات اطراف، آموزشی است که می توان شناخت خود را کنترل کرد تا خود را اداره کنیم و این موضوع نیز نیاز به مهارت دارد تا بتوان خطاهای شناختی را تشخیص داده و در برابر محرک ها استرس کمتری را تحمل کنیم.»
این عضو کمیسیون روان‌شناسی بالینی سازمان نظام روان‌شناسی، داشتن منابع اجتماعی و روابط بین فردی با همکاران، فعالیت های فرد و برنامه های فوق برنامه را از دیگر تکنیک های کاهش استرس قضات دانسته و خاطرنشان می کند: «اینکه قاضی چقدر دارای مهارت های تفریحی است و می تواند خود را خوشحال کند، در کاهش اضطراب دارای اثر فوق العاده ای است. در نهایت باید تأکید کرد که نیاز است قضات با توجه به شغل خود مهارت های مدیریت استرس را آموزش ببینند و عوارض استرس را در خود کاهش دهند.»

 

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *