امروز پنجشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۷ مصادف با ۱۱ جماد أول ۱۴۴۰
  • اذان صبح: ۰۵:۴۵
  • طلوع آفتاب: ۰۷:۱۳
  • اذان ظهر: ۱۲:۱۴
  • غروب آفتاب: ۱۷:۱۵
  • اذان مغرب: ۱۷:۳۵
  • نیمه شب شرعی: ۲۳:۳۰
  • حضرت محمد(ص): طلب علم بر هر مسلمانی واجب است، همانا خدا جویندگان علم را دوست دارد.
+-
بازدید: ۱۳
۱۷ دی ۱۳۹۷

فرایند احراز صلاحیت علمی داوطلبان قضاوت در ایران

قوه قضائیه بر اساس مجوزهای پیش‌بینی شده در قوانین برنامه توسعه کشور و متناسب با نیاز دادگستری استان‌ها به کادر قضایی، اقدام به برگزاری آزمون استخدام قاضی می‌کند. تعیین تعداد قاضی مورد نیاز در اکثر کشورهای دنیا بر اساس دو شاخص اصلی یعنی «میزان ورودی پرونده» و «متوسط زمان رسیدگی برای هر پرونده» صورت م...

قوه قضائیه بر اساس مجوزهای پیش‌بینی شده در قوانین برنامه توسعه کشور و متناسب با نیاز دادگستری استان‌ها به کادر قضایی، اقدام به برگزاری آزمون استخدام قاضی می‌کند. تعیین تعداد قاضی مورد نیاز در اکثر کشورهای دنیا بر اساس دو شاخص اصلی یعنی «میزان ورودی پرونده» و «متوسط زمان رسیدگی برای هر پرونده» صورت می‌گیرد. در کشور ما نیز معاونت راهبردی قوه قضاییه بر اساس شاخص اول نسبت به تعیین تعداد شعب مورد نیاز در هر حوزه قضایی اقدام می‌کند و پس‌ از آن معاونت منابع انسانی قوه قضاییه نسبت به تأمین نیرو اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

روش‌های استخدام قاضی

برای استخدام قاضی دو روش شناخته شده در دنیا وجود دارد:

در روش اول که به آن «نظام استخدام حرفه‌ای» نیز گفته می‌شود افراد باسابقه در عرصه حقوق نظیر وکلا و اساتید دانشگاه به‌عنوان قاضی دعوت به همکاری می‌شوند.

روش دوم که به آن «استخدام اداری» می‌گویند عبارت است از شناسایی و به‌کارگیری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که به‌طور طبیعی در سنین جوانی قرار دارند.

روش دوم رایج‌ترین روش استخدام قاضی در کشورهایی نظیر فرانسه و بلژیک به‌حساب می‌آید که نظام حقوقی آنها تابع قوانین موضوعه است.

کشورهایی که نظام حقوقی آنها مبتنی بر حقوق عرفی است عمدتاً از روش اول در استخدام قاضی استفاده می‌کنند.

پرداختن به محاسن و معایب این روش‌ها از حوصله این بحث خارج است اما مسلم این است که قوانین استخدامی کشور ما روش دوم را اختیار کرده است.

در نظام استخدام اداری همه توجه‌ها به فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است؛ این افراد در اکثر موارد تجربه چندانی در مشاغل حقوقی ندارند و به همین دلیل تنها سرمایه آنها در عرصه حقوق، آموخته‌های ایشان در نظام آموزش رسمی کشور است. به همین دلیل در استخدام این افراد دو مسئله حائز اهمیت می‌شود:

نخست: آزمون‌های سنجش صلاحیت علمی.

دوم: دوره‌های کارآموزی قضایی.

آزمون‌های سنجش صلاحیت علمی از آن جهت حائز اهمیت است که اطمینان حاصل شود، فرد در طول دوران تحصیل توانسته است حداقل‌های لازم در زمینه‌های مختلف حقوق را بیاموزد. البته به باور کارشناسان حوزه سنجش و اندازه‌گیری علمی، مهمتر از سنجش دانش داوطلبان، سنجش استعداد تحصیلی و شغلی آنهاست. از آن جهت که قضاوت شغلی دانش بنیان است و فرد قاضی باید در طول دوران خدمت خود همواره به دانش و توان علمی خود بیفزاید، قضات نیازمند حضوری مستمر در عرصه دانش‌افزایی هستند و این امر بدون احراز استعداد تحصیلی متقاضیان امکان تحقق ندارد.

دوره کارآموزی قضایی نیز به‌دنبال جبران خلأ تجربه این افراد در زمینه‌های حقوقی است؛ به همین دلیل عمدتاً رویکردی کاربردی در دروس کارآموزی اتخاذ می‌شود. در ادامه مروری کوتاه بر فرایند احراز صلاحیت علمی داوطلبان قضاوت در کشورمان خواهیم داشت و در شماره‌های بعدی ابعاد جدیدی در این عرصه را دنبال خواهیم کرد.

ابزارهای سنجش صلاحیت علمی

همان‌گونه که اشاره شد سنجش صلاحیت علمی داوطلبان یکی از مهمترین اقدامات برای دستیابی به اهداف استخدامی است. برای این منظور دانشمندان سنجش و اندازه‌گیری علمی در جهان ابزارهای متنوعی را معرفی کرده‌اند. این ابزارها عبارتند از آزمون‌های چند گزینه‌ای (تستی)، آزمون‌های تشریحی، آزمون‌های شفاهی و … .

به باور متخصصان هر یک از انواع آزمون‌ها دارای معایبی هستند که امکان اعتماد کامل به آنها را منتفی می‌کند. به همین دلیل اطمینان‌آورترین روش در سنجش صلاحیت علمی داوطلبان، استفاده ترکیبی از همه انواع آزمون‌هاست. توجه به این نکته دقیق باعث شد که از سال ۱۳۹۲، آزمون‌های ترکیبی جایگزین آزمون تستی استخدام قضات شود.

هر چند اجرای آزمون‌های ترکیبی از جهت هزینه و مدیریت اجرایی، کاری بس دشوار و طاقت فرساست؛ با این حال امروز سنجش صلاحیت علمی شامل چهار بخش آزمون تستی، آزمون تشریحی، آزمون استعداد تحصیلی و آزمون شفاهی است و داوطلبان پس از موفقیت در همه آزمون‌های یادشده امکان ورود به مرحله بعدی که شامل سنجش شخصیت و گزینش است را پیدا می‌کنند. این فرایند در نظام جذب داوطلبان قضاوت به «جذب عمومی» شهرت دارد؛ اما فرایند دیگری نیز در نظام جذب داوطلبان قضاوت پیش‌بینی شده است که این فرایند نیز اهداف پیش گفته سنجش صلاحیت علمی را که همان شناسایی افراد توانمند علمی و استعدادهای برتر است، تأمین می‌کند؛ این فرایند در نظام جذب داوطلبان قضاوت، «جذب اختصاصی» نامیده شده است.

جذب اختصاصی مبتنی بر اعتماد به نتایج آزمون‌های علمی و استاندارد برگزارشده در سطح کشور است. این روش شامل حال کسانی است که در کارنامه تحصیلی خود کسب رتبه‌های برتر کنکور‌های سراسری دولتی و در زمینه تحصیل در دانشگاه‌های برتر کشور[۱] را دارند. موفقیت این افراد در رسیدن به این موقعیت علمی ضرورت اجرای آزمون‌های ترکیبی را برای این داوطلبان منتفی می‌کند و صرفاً به دو آزمون استعداد تحصیلی و آزمون شفاهی اکتفا می‌شود. در عین حال کوتاه بودن مسیر ورود این داوطلبان به شغل قضاوت در مقایسه با جذب عمومی، مشوقی برای تمایل ایشان برای ورود به دستگاه قضاست.

ذکر این نکته لازم است که حسب نظر سنجی به‌عمل آمده در سال ۱۳۹۱، شغل قضاوت در میان دانشجویان دانشگاه‌های برتر کشور از کمترین میزان تمایل در میان سایر مشاغل حقوقی برخوردار بوده است به همین دلیل شناسایی و جذب افراد توانمند، مستلزم اتخاذ سیاست‌های تشویقی در همه مراحل استخدامی و حتی در طول دوران خدمت قضات است. موضوعی که امروز در معاونت منابع انسانی قوه قضاییه به‌صورت جدی پیگیری می‌شود.

جمع‌بندی

اجرای این برنامه‌ها و تثبیت فرایند‌های یادشده در طول ۵ سال گذشته باعث شده است که بخش قابل‌توجهی از پذیرفته‌شدگان آزمون‌های ورودی از میان نخبگان دانشگاهی و حوزوی انتخاب شوند و آمار فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های برتر کشور و در میان پذیرفته‌شدگان آزمون‌های ورودی به نسبت‌ سال‌های گذشته از رشد ۴۰ درصدی برخوردار شود.

بدون تردید ورود نیروهای مستعد به دستگاه قضا نوید روزهای بهتری را برای دادگستری‌های سراسر کشور می‌دهد و امید است در آینده نه‌چندان دور شاهد رشد شاخص خدمت‌رسانی به مردم و اجرای بهتر عدالت در جامعه اسلامی باشیم.

[۱]– این دانشگاه‌ها بر اساس مصوبه ریاست محترم قوه قضاییه عبارتند از:

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *